Karakteristike dinamike prerađivačke industrije u periodu 2013-2023. godine

U periodu od 2013. do 2023. godine bruto dodata vrednost (BDV) u Srbiji povećana je za 33,6%, što predstavlja prosečnu geometrijsku stopu rasta od 2,94% godišnje.

U istom periodu BDV prerađivačke industrije povećan je samo za 6,9%, što je rast po prosečnoj godišnjoj geometrijskoj stopi od 0,67%.

Prerađivačka industrija je smanjila udeo u BDV-u sa 20,4% u 2013. na samo 16,3% u 2023. godini. Njen doprinos rastu ukupnog BDV-a u ovom periodu iznosio je samo 4,2% i većina ekonomskih delatnosti imala je veći doprinos od nje.

U priloženoj tabeli je doprinos odabranih delatnosti rastu BDV-a u posmatranom periodu:

Trgovina na veliko i malo i popravka motornih vozila (17,8 pp), Računarsko programiranje, konsultatske i s tim povezane usluge (15,2%), građevinarstvo (12,6%) i saobraćaj i skladištenje (7,6%) zajedno objašnjavaju 53,2% ukupnog rasta BDV-a u desetogodišnjem periodu.

Veći doprinost rastu BDV-a od prerađivačke industrije imali su i stručne, naučne i tehničke delatnosti (7,5%), eksploatacija ruda metala (6,1%), poslovanje nekretninama (5,2%) i administrativne i pomoćne uslužne delatnosti (4,7%).

To znači da je značaj prerađivačke industrije za ukupni ekonomski rast bio zanemarljiv, i da su obilne subvencije i otvaranja novih fabrika imali mali uticaj na rast proizvodnje, i da su sredstva potrošena neefikasno.

U sledećoj tabeli rangirano je 24 delatnosti prerađivačke industrije prema indeksu rasta BDV-a, a ne prema ostvarеnom doprinosu ukupnom rastu BDV-a ili apsolutnoj promeni BDV-a.

Najveću apsolutnu promenu BDV-a, u stalnim cenama iz 2021. godine imali su: proizvodnja osnovnih metala (23.865 miliona dinara), proizvodnja nepomenutih mašina i opreme (17.505), proizvodnja električne opreme (16.637), proizvodnja proizvoda od gume i plastike (15,202), proizvodnja prehrambenih proizvoda (13.077), proizvodnja računara, elektronskih i optičkih proizvoda (12.096), proizvodnja koksa i derivata nafte (11.735) i proizvodnja duvanskih proizvoda (10.881 miliona dinara).

Pad BDV-a imalo je osam od 24 delatnosti prerađivačke industrije, a najveći pad imale su proizvodnja motornih vozila, prikolica i poluprikolica (-39.209) i proizvodnja metalnih proizvoda, osim mašina i uređaja (-11.886 miliona dinara).

Zbog proizvodnje motornih vozila, prikolica i poluprikolica namerno je uzeta za početnu 2013. godina, jer da je uzeta 2012. ova delatnost bi imala najveći doprinos rastu prerađivačke industrije. Međutim, ona je nakon 2013. godine, sve do minimuma u 2020. sve vreme negativno doprinosila rastu ukupne industrijske proizvodnje, jer je imala nagli rast u 2013. usled početka montaže Fijata u Kragujevcu. Nakon 2020. ima pozitivan doprinos, ali je i dalje za 25,1% ispod vrednosti BDV-a iz 2012.

Najveći relativan rast BDV-a imali su proizvodnja ostalih saobraćajnih sredstava, preko 4,3 puta i ostale prerađivačke delatnosti 2,2 puta. Preko dva puta su povećale BDV i proizvodnja nepomenutih mašina i opreme, proizvodnja duvanskih proizvoda i proizvodnja osnovnih metala.

Najveće smanjenje BDV-a imali su štampanje i umnožavanje audio i video zapisa (-35,0%), proizvodnja kože i predmeta od kože (-28,0%) i proizvodnja motornih vozila (-25,1%).