Home » 0 Miroslav Zdravković, Opštine i okruzi, Regionalna ekonomija » Promene u stepenu razvijenosti u Srbiji po okruzima i gradovima – istorijski osvrt

Promene u stepenu razvijenosti u Srbiji po okruzima i gradovima – istorijski osvrt

O razlikama u stepenu razvijenosti unutar Srbije se mnogo govori, ali postoji relativno malo analitičkih materijala koji se ovom problematikom bave. Tekst i priložena tabela imaju za cilj da obogate analitički materijal u vezi sa kretanjem regionalne razvijenosti u Srbiji.

Na osnovu podataka o broju stanovnika i narodnom dohotku izvršen je obračun narodnog dohotka po stanovniku i odstupanje ovog podatka po gradovima i okruzima u odnosu na prosečnu vrednost.

Podaci o narodnom dohotku za opštine i gradove u Srbiji postoje do 2005. godine. Od te godine do danas na osnovu kretanja vrednosti, i udela u ukupnom, fonda zarada možemo pretpostaviti da su kreirani procesi nakon 2000. godine nastavljeni. Osnovna karakteristika nakon 2000. godine bila je nagli rast relativnog stepena razvijenosti Beograda i Novog Sada u odnosu na prosek, uz pad relativne razvijenosti gotovo svih okruga.

S obzirom na činjenicu da su Beograd i Novi Sad sedišta trgovinskih, saobraćajnih i finansijskih kompanija, njihov uspon posledica je rasta uvoza i trgovinskog deficita. Poređenje sa kretanjima do 2000. godine može ukazivati i na presudnu ulogu kretanja realnog kursa dinara na stepen nejednakosti unutar Srbije: deprecijacija valute smanjuje nejednakosti dok ih aprecijacija intenzivira.

Nivo odstupanja Beograda i Novog Sada u odnosu na prosek Srbije bio je u 1971. godini gotovo identičan današnjem (tačnije u 2005. godini). Stepen pokrivenosti izvoza uvozom u 1971. godini bio je 56%, a u 2005. godini 46%.

Nakon rekordno niske pokrivenosti uvoza izvozom od 53% u 1979. godini u 1980. godini stepen pokrivenosti povećan je za 66,3%, da bi do 1989. godine dostizao i 96%.

U periodu od 1971. do 1980. godine postojao je brz proces industrijalizacije Srbije, koji je uprkos visokom deficitu u potrošnji mogao da omogući hvatanje koraka većine okruga u odnosu na prosečnu razvijenost.

U periodu od 1980. do 1989. godine rast industrijske proizvodnje izneo je 25%, ali je došlo do dramatično brzog smanjivanja spoljne neravnoteže, što je uticalo na oštar pad odstupanja Beograda i Novog Sada u odnosu na prosečnu razvijenost. U ovom periodu je postojala realna depresijacija domaće valute, ubrzavanje inflacije i suficit na tekućem računu.

Najveći relativni dobitnik ovog perioda bio je Borski okrug koji je dostigao najveći stepen razvijenosti u Srbiji u toj godini, da bi u 2005. godini postao najmanje razvijen okrug u Srbiji. Borski okrug je tokom osamdesetih godina prošlog veka bio najviše izvozno-orijentisan od svih okruga i gradova u Srbiji.

U periodu od 1989. do 2000. godine regionalne razlike u stepenu razvijenosti su gotovo zamrznute. U ovom periodu je postojao veliki pad industrijske proizvodnje, BDP-a, broja zaposlenih i drugih ekonomskih parametara te je postignuta „jednakost“ u siromaštvu.

Stepen pokrivenosti uvoza izvozom u 2000. godini izneo je 65,4% i do 2005. godine smanjen je za 46%. Rast uvoza pri stagnaciji domaće proizvodnje uticali su na novo kreiranje velikih razlika u stepenu razvijenosti. Razlike su se verovatno povećavale do 2008. godine, dok bi u prethodne dve godine trebalo da su počele opet da se smanjuju.

Nivo razvijenosti po stanovniku osim narodnog dohotka zavisi i od broja stanovnika. Relativno veliki pad broja stanovnika, nakon 1989. godine, po okruzima ublažava oštrinu ekonomskog pada.

Osnovni zaključak istraživanja je da je nakon 2000. godine došlo do naglog rasta razlika u stepenu razvijenosti mereno narodnim dohotkom po stanovniku, i da su sadašnje razlike u stepenu razvijenosti uporedive sa periodom od pre 40 godina. Rast industrijske proizvodnje, tokom sedamdesetih, i smanjivanje spoljnotrgovinske neravnoteže, tokom osamdesetih godina prošlog veka, uticali su na smanjivanje razlika u stepenu razvijenosti po okruzima i između Beograda i Novog Sada, sa jedne strane, i ostalih delova Srbije, sa druge strane.

Merenje dejstva pojedinačnih faktora koji deluju na odstupanja u stepenu razvijenosti, poput kretanja realnog kursa dinara, broja zaposlenih u industriji i njihovog udela u ukupnoj zaposlenosti, i slično, zaslužuju posebnu pažnju kako bi se utvrdili uzroci neravnoteža i mere kojima bi se one ublažavale.

Tabela: Odstupanja u razvijenosti od proseka Srbije po okruzima
1970 1980 1989 2000 2005
Srbija 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Vojvodina 107,1 119,6 124,2 118,1 117,8
Centralna Srbija, bez Beograda 76,7 76,4 79,9 79,1 68,0
Novi Sad 184,8 181,0 133,8 132,1 188,6
Beograd 166,4 140,8 121,7 128,3 151,5
Niš – grad 123,8 106,1 106,7 100,6 118,4
Južno-bački – bez Novog Sada 114,0 135,0 130,8 120,9 116,5
Severno-banatski 106,1 127,9 127,7 136,4 115,5
Severno-bački 121,4 127,0 112,2 119,6 109,3
Zapadno-bački 105,4 113,5 132,7 114,6 108,2
Južno-banatski 82,9 101,2 131,7 112,3 107,7
Srednje-banatski 101,2 114,1 118,8 87,6 103,2
Moravički 84,6 102,1 101,9 98,9 95,6
Mačvanski 64,4 65,7 66,7 72,3 87,4
Braničevski 54,3 55,0 77,3 69,4 78,6
Sremski okrug 86,5 95,0 106,0 90,4 77,8
Pomoravski 82,1 79,8 68,9 85,6 77,4
Pirotski 68,2 67,2 82,4 72,0 70,5
Kolubarski 48,2 73,7 78,5 86,7 68,8
Šumadijski 91,6 92,0 74,6 67,5 67,1
Zlatiborski 76,2 93,0 84,0 84,5 67,0
Rasinski 77,3 87,5 104,6 90,5 65,3
Zaječarski 72,7 78,5 79,3 92,1 58,4
Raški okrug 65,2 62,8 57,9 61,5 51,5
Toplički 52,8 63,8 61,8 72,4 49,5
Pčinjski 44,8 50,1 59,7 81,1 49,1
Nišavski – bez Niša 50,6 54,9 50,6 64,2 47,5
Podunavski 75,9 73,4 84,7 84,7 45,7
Borski 109,5 107,3 142,6 77,5 44,1
Jablanički 53,9 57,5 64,0 60,1 42,9

Izvor: Statistički godišnjaci SFRJ i Srbije

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>